www.schwiebus.pl

:: Eliasz Daniel von Sommerfeld
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-06-13 20:11:37)


安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
WYDANIE NR 4 [160] - kwiecie 2005

Biskup Eliasz Daniel von Sommerfeld

Ze 安iebodzina wywodzi si jeden z bardziej znanych wroc豉wskich biskup闚 pomocniczych XVIII stulecia - Eliasz Daniel von Sommerfeld, faktyczny administrator diecezji w zast瘼stwie, obci捫onego licznymi obowi您kami, biskupa Franciszka Ludwika von Pfalz-Rhein Neuburga.

Dw鏎 w Borowie
Dw鏎 w Borowie

Eliasz v. Sommerfeld urodzi si 7 kwietnia 1681 roku w Borowie, w maj徠ku swego ojca, 闚czesnego katolickiego burmistrza 安iebodzina - Teodora von Sommerfelda. Jego matk by豉 Anna Katarzyna Hoffmann, gorliwa luteranka a do ostatnich swych dni (zmar豉 oko這 1700 roku). Dziadek przysz貫go biskupa, Daniel Sommerfeld, pochodzi z Brzegu G這gowskiego, sk康 w czasie wojny trzydziestoletniej przeni鏀 si do 安iebodzina i o瞠ni z Mari Kaldenbach. W roku 1662 pe軟i tu funkcj radnego-syndyka i pisarza miejskiego. W roku 1667 zosta nawet wybrany na protestanckiego burmistrza miasta, jednak wkr鏒ce odwo豉 go z tego stanowiska obecny osobi軼ie w 安iebodzinie starosta krajowy Georg v. Dyhrn. Co ciekawe, od razu w jego miejsce powo豉no syna -Teodora, kt鏎y 5 marca 1662 roku w Parady簑 przeszed na katolicyzm, a w roku 1676, za wiern s逝瘺 miastu, otrzyma w Wiedniu tytu szlachecki. Umocni on jeszcze t swoj szczeg鏊n pozycj, dzier瘸wi帷 od roku 1680 posiad這嗆 podmiejsk w Borowie i osiadaj帷 tam na sta貫 (zakupi ten maj徠ek w roku 1697). Czw鏎k swoich dzieci - Teodora, Eliasza Daniela, Bernarda Benedykta (p騧niejszego kanonika g這gowskiego) i Teodor wychowywa w duchu katolickim.

Ko軼i馧 w Borowie
Ko軼i馧 w Borowie

Synowie Teodora ucz瘰zczali pocz徠kowo do s造nnego gimnazjum jezuickiego w G這gowie. Eliasz v. Sommerfeld uko鎍zy t szko喚 z wyr騜nieniem w roku 1698 i rozpocz掖 dalsze studia w gimnazjum jezuickim 鈍. Macieja we Wroc豉wiu, prowadz帷ym wyk豉dy na poziomie uniwersyteckim. Tutaj odby kurs w zakresie filozofii w przy酥ieszonym terminie dw鏂h lat (zwykle trwa造 3 lata), uzyskuj帷 doskona造 wynik. Doceniaj帷 jego uzdolnienia i zapa rektor kolegium, Fryderyk Wolff, wys豉 go na studia teologiczne do Kolegium Niemieckiego (Germanicum) w Rzymie.

Bor闚
Bor闚 w 1 po這wie XX wieku

Eliasz Daniel von Sommerfeld zjawi si w Rzymie pod koniec 1700 roku po wcze郾iejszym przyj璚iu ni窺zych 鈍i璚e kap豉雟kich w katedrze wroc豉wskiej. Nauka nie przychodzi豉 mu tutaj tak 豉two, jak w kraju. W opinii prze這穎nych uchodzi wi璚 za studenta 鈔edniego, ale w zachowaniu celowa pilno軼i i pobo積o軼i. Po trzyletnich studiach uzyska w marcu 1704 roku na uniwersytecie w Perugii promocj doktorsk z teologii, przyjmuj帷 wcze郾iej pe軟e 鈍i璚enia kap豉雟kie. B璠帷 ju od roku 1700 kanonikiem przy katedrze wroc豉wskiej, po spe軟ieniu wymog闚 formalnych, zosta w po這wie roku 1704 pe軟oprawnym cz這nkiem kapitu造 katedralnej i obj掖 urz康 jej s璠ziego, o uprawnieniach prawno-maj徠kowych. Mimo m這dego wieku Eliasz von Sommerfeld sta si od razu czo這w postaci owej kapitu造, ciesz帷 si w niej powszechnym zaufaniem i uznaniem.

W roku 1713 kanonik Sommerfeld zaj掖 si uporz康kowaniem archiwali闚 kapitu造, a r闚nocze郾ie zbior闚 biblioteki kapitulnej (funkcj bibliotekarza pe軟i a do roku 1728). Zdobyte do鈍iadczenie pozwoli這 mu na prac nad rewizj przepis闚 dotycz帷ych przyj璚ia do kapitu造 i opracowania wraz z dziekanem katedralnym - hr. Leopoldem Zygmuntem von Frankenbergiem nowej instrukcji zatwierdzonej w roku 1722 i obowi您uj帷ej a do roku 1810. W latach 1714-1731 by on tak瞠 rektorem seminarium duchownego, prowadz帷 w nim podstawowe wyk豉dy.

W tym瞠 roku ordynariusz diecezji bp Franciszek Ludwik przedstawi papie穎wi kandydatur von Sommerfelda na swojego sufragana, okre郵aj帷 go w pi鄉ie z 26 lutego jako cz這wieka wyr騜niaj帷ego si czysto軼i obyczaj闚, gorliwo軼i 篡cia religijnego i gruntownym wykszta販eniem naukowym. Podobnie pozytywny pogl康 wyrazi豉 o nim kapitu豉 katedralna. Pewnym problemem, op騧niaj帷ym ostateczn decyzj, sta造 si lutera雟kie przekonania matki kandydata. W徠pliwo軼i rozwia豉 ostatecznie opinia 鈍iebodzi雟kiego proboszcza o przyk豉dnym, szlachetnym 篡ciu matki, formuj帷ym jak najlepsz postaw swego syna.

Bull papiesk z 11 czerwca 1714 roku Eliasz Daniel von Sommerfeld zosta zatwierdzony na sufragana diecezji wroc豉wskiej i uzyska tytularne biskupstwo Leontopolis w Egipcie. Sakr biskupi przyj掖 z r彗 nuncjusza apostolskiego w Wiedniu.

Rozpocz掖 si bardzo aktywny, 28-letni okres pos逝gi biskupiej von Sommerfelda podczas kt鏎ej wy鈍i璚i 1819 kap豉n闚, konsekrowa 55 ko軼io堯w oraz 266 o速arzy i 1229 portatyli, instalowa 28 pra豉t闚 i opat闚, udzieli benedykcji 4 opatkom i ob堯czy 70 zakonnic. W roku 1728 po這篡 jeszcze kamie w璕ielny pod budynek nowego uniwersytetu we Wroc豉wiu oraz w roku 1732 po鈍i璚i uroczy軼ie statu 鈍. Jana Nepomucena. Jedn z wa積ych czynno軼i biskupa Sommerfelda by豉 generalna wizytacja diecezji, przeprowadzona w latach 1718-1724. By to ostatni tak pe軟y opis diecezji wroc豉wskiej do pocz徠k闚 XIX wieku. Troszcz帷 si o stan powo豉 kap豉雟kich nowy sufragan od roku 1719 zabiega o rozbudow dawnego seminarium duchownego i podniesienie jego poziomu, zyskuj帷 wielu protektor闚, dzi瘯i kt鏎ym wybudowano odpowiedni budynek i w roku 1731 otwarto alumnat. Korzystne stypendia i w豉軼iwe warunki doprowadzi造 do wzrostu zainteresowa studiami teologicznymi w diecezji i sporej liczby nowych absolwent闚. Biskup Sommerfeld przygotowa r闚nie i wyda w roku 1735 nowy katechizm dla swojej diecezji. Przy tak aktywnej dzia豉lno軼i zewn皻rznej Eliasz von Sommerfeld nie zaniedbywa tak瞠 w豉snego 篡cia wewn皻rznego, s逝膨c przyk豉dem jako rektor zrzesze brackich, m.in. bractwa r騜a鎍owego i bractwa Naj鈍i皻szego Sakramentu.

Wraz ze 鄉ierci w roku 1732 biskupa ordynariusza Franciszka Ludwika rozpocz窸y si dla biskupa Sommerfelda lata upokorze i cierpie. Przede wszystkim jego kandydatura na nowego ordynariusza, mimo poparcia kapitu造 i samego papie瘸 Klemensa XI, nie mia豉 szans realizacji wobec zdecydowanego oporu dworu cesarskiego, kt鏎y wszelkimi sposobami forsowa kardyna豉 Filipa Ludwika Sinzendorfa. Wyb鏎 tego ostatniego spowodowa osobisty konflikt obu hierarch闚 i podzia造 w kapitule, kt鏎a zabiega豉 nawet o uniewa積ienie wyboru Sinzendorfa. Szereg nominacji kardyna豉 Sinzendorfa budzi這 sprzeciw, poniewa 豉ma造 one wieloletnie tradycje diecezji. G這郾y rozg這s mia konflikt o awanse hr. Filipa Gotharda von Schaffgotscha, aktywnego cz這nka lo篡 maso雟kiej, odsuni皻ego z inspiracji von Sommerfelda od udzia逝 w ceremoniach ko軼ielnych, p騧niej biskupa wroc豉wskiego, co doprowadzi這 nawet do z這瞠nia rezygnacji przez biskupa sufragana (16 maja 1742 r.).

Po zaj璚iu 奸御ka i Wroc豉wia przez wojska pruskie w roku 1740 dochodzi這 do wielu interwencji nowej administracji w sprawy wewn皻rzne tutejszego Ko軼io豉, m.in. przy zdecydowanym oporze biskupa Sommerfelda pr鏏owano spenetrowa skarbiec kapitu造 i przeprowadzono upokarzaj帷 rewizj w alumnacie. Eliasz von Sommerfeld uczestniczy r闚nie w pertraktacjach z urz璠nikami kr鏊ewskimi, dotycz帷ymi tzw. przysi璕i wierno軼i wobec nowego w豉dcy, prezentuj帷 si jako jej zdecydowany przeciwnik, co przyp豉ci konieczno軼i opuszczenia w sierpniu 1741 Wroc豉wia i udaniem si do cz窷ci diecezji wroc豉wskiej, le膨cej w granicach Rzeczypospolitej, a nast瘼nie do Cz瘰tochowy. Po z這瞠niu przez wytypowanych cz這nk闚 kapitu造, za zgod papie瘸 i cesarzowej Marii Teresy, ho責u kr鏊owi pruskiemu, biskup Sommerfeld zjawi si ponownie w listopadzie 1741 roku we Wroc豉wiu. W zasadzie nie wr鏂i ju do aktywnego 篡cia i z這穎ny chorob zmar 26 sierpnia 1742 roku. Zosta pochowany w kaplicy 鈍. Karola Boromeusza w katedrze wroc豉wskiej. Napis na jego nagrobku, wspominaj帷 瞠 pochodzi ze 安iebodzina ("Silesium Schwibusiensem"), "wys豉wia go jako m篹a bez skazy, owianego duchem proroka Eliasza, przy鈍iecaj帷ego wsp馧braciom rzadkim przyk豉dem ca趾owitego po鈍i璚enia si dla chwa造 Bo瞠j i zbawienia bli幡ich. Jako nieustraszony obro鎍a prawdy i wiary, nie da si uwie嗆 zgorszeniom czasu i st康 stanowi wspania造 wz鏎 do na郵adowania".

W zapisie testamentowym biskupa Sommerfelda spotykamy akcenty 鈍iebodzi雟kie. Mi璠zy innymi na ko軼i馧 w 安iebodzinie, kt鏎y od lat odczuwa znaczny niedostatek, przeznaczy 1000 talar闚, za kt鏎e nale瘸這 odprawia doroczne Msze 鈍. w intencji jego zmar造ch rodzic闚, jego samego i rodze雟twa oraz jako ja軛u積 dla potrzebuj帷ych w parafii. Fundacja ta przetrwa豉 do lat 30-tych XX wieku. 1000 floren闚 przeznaczy r闚nie na stypendium dla katolik闚 ze 安iebodzina studiuj帷ych na uczelni wroc豉wskiej, zw豉szcza biednych. On r闚nie ufundowa w roku 1735 tablic epitafijn swego ojca - burmistrza Teodora von Sommerfelda, zachowan do dzi w ko軼iele parafialnym, w kaplicy bocznej z krypt rodzinn.

Pochodz帷y ze 安iebodzina Eliasz Daniel von Sommerfeld uchodzi mo瞠 za "wspania造 wz鏎 gorliwego kap豉na, kanonika i biskupa, zatroskanego o chwa喚 Bo膨 i zbawienie ludzi, w jak瞠 trudnych czasach prze這m闚 religijnych i politycznych osiemnastego wieku".

(przygotowano na podstawie pracy ks. J. Patera z 1986 r. i dodano w豉sne uzupe軟ienia)

Marek Nowacki
Muzeum Regionalne w 安iebodzinie



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=40