www.schwiebus.pl

:: Agricola Martin (Sore Martin)
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-06-13 19:40:42)

Martin Agricola (w豉軼. Martin Sore) - info
Program festiwalu - info
安iebodzi雟ki Dom Kultury - info
Agricola po raz drugi - news z 30.07.2005 r.
Agricola po raz drugi - news z 30.08.2005 r.

Martin Agricola (w豉軼. Martin Sore)
(6.01.1486 - 安iebodzin / 10.06.1556 - Magdeburg)

Pochodzi z zasiedzia貫j, powa瘸nej, z czasem wp造wowej rodziny 鈍iebodzi雟kich mieszczan uprawiaj帷ych ziemi ("przedmieszczanie", niem. Ackerbrger); rodzina Sore znana jest ze 鈍iebodzi雟kich 廝鏚e, szczeg鏊nie w XVI wieku (zakup dom闚, ziemi, pomoc szpitalom); jej przedstawiciele zasiadali w radzie miejskiej, 豉wie s康owej i radzie miejscowego ko軼io豉; od po這wy XVI wieku niekt鏎zy z nich studiowali na uniwersytecie we Frankfurcie nad Odr (1547 - Michael Sore; 1574 - Wolfgang Sore, p騧niej nauczyciel w tutejszej szkole); Matern Sore by w roku 1557 sukiennikiem; innych przedstawicieli tej rodziny spotykamy w mie軼ie jeszcze w wieku XVII.

Ojcem Martina by Hans Sore ("Sorow") wyst瘼uj帷y w ksi璠ze s康owej w latach 1489-1501, a w roku 1518 nazwany szwagrem Hansa Burggraffa.

Martin nie jest znany ze 廝鏚e 鈍iebodzi雟kich; natomiast odnotowuje si jego starszego brata - Kaspara (1505, 1530).

Sam z naciskiem m闚i o 安iebodzinie jako swojej ojczy幡ie, np. w swojej "Sangbuchlein" z roku 1541 podkre郵a, 瞠 jest 奸您akiem ze 安iebodzina ("Schwibsen"); wysy豉 r闚nie do 安iebodzina egzemplarz "Rudimenta musices" (1539) z dedykacj dla swojego szwagra dr. Georga Glocke, miejscowego prawnika.

Nie wiemy od kiedy u篡wa nazwiska Agricola (豉c. rolnik, wie郾iak), prawdopodobnie w okresie magdeburskim, poniewa swoje pierwsze dzie這 Ein kurtz Deudsche Musica (1528) ju nim sygnowa; czasami podpisywa si r闚nie Martin Sore oder Agricola ; nazwisko to jest wynikiem 闚czesnej mody na ch這pskie pochodzenie (np. Luter).

M. Sore pierwszy kontakt z muzyk mia zapewne w 安iebodzinie, w miejscowej elementarnej szkole przyko軼ielnej (Trivialschule), gdzie opr鏂z nauki czytania i pisania pozna podstawy 酥iewu; wspomina o tym w "Musica instrumentalis deudsch" (1545), pisz帷 o pilnym pokonywaniu licznych trudno軼i w swoim wykszta販eniu muzycznym.

Opu軼i prawdopodobnie miasto po niszcz帷ej zarazie z roku 1509, czyli prawdopodobnie ok. roku 1510, podobnie jak wielu innych mieszka鎍闚 安iebodzina; gdzie przebywa podczas tej tu豉czki przez nast瘼nych 9-10 wa積ych lat w jego 篡ciu - nie wiadomo; mo瞠my tylko przypuszcza, 瞠 odwiedzi uniwersytecki Frankfurt (tu mo瞠 kontakt z polsk tradycj muzyczn; inna ewentualno嗆 - ju w 安iebodzinie), nast瘼nie chyba Lipsk, gdzie zdoby solidne podstawy muzycznej kompozycji, obracaj帷 si w kr璕u Georga Rhaua i Johannesa Galliculusa; okres lipski by bardzo wa積y z punktu widzenia wiedzy muzycznej Agricoli, ale konkretnych informacji w tym wzgl璠zie nie posiadamy.

Od roku 1519 Agricola jest w Magdeburgu i tu sp璠zi reszt swojego 篡cia; jak sam wspomina ("Musica instrumentalis deudsch" 1545) - od roku 1520 by nauczycielem muzyki, pocz徠kowo domowym (w rodzinach patrycjuszowskich) oraz prawdopodobnie w prywatnej szkole miejscowej arystokracji.

W 1524 powsta豉 w Magdeburgu nowa ewangelicka 豉ci雟ka szko豉 miejska (altst輐tische Gymnasium); w tej w豉郾ie szkole M. Agricola zosta kantorem w latach 1525/27; przez 14 lat mieszka u swojego protektora, skarbnika rady miejskiej - Heinricha Allemana.

Agricola jest poniek康 tw鏎c "szko造 magdeburskiej", ale przede wszystkim reprezentantem 闚czesnej tradycji kantoratu, powsta貫j w kr璕u Lutra (protestancki kantor jest uciele郾ieniem nowej mieszcza雟kiej sztuki Reformacji).

Dzie豉:
po. 1528 - "Ein kurtz Deudsche Musica" (wyd. w Wittenberdze u G. Rhaua, dzi瘯i kontaktom Agricoli - rodzina Alemann, rektor Cruciger); zgodnie z zaleceniami Lutra - w j. ojczystym; w ko鎍u 1528 przygotowanie 2 wydania tej skromnej pracy (88 stron) - publ. 1529; 3 wyd. 1533 jako "Musica Choralis Deudsch"; podr璚zny 酥iewnik
pocz. 1529 - "Musica instrumentalis deudsch" (wyd. 2 - 1530; wyd. 3 - 1532; wyd. 4 - 1542; nowe, zupe軟ie zmienione wyd. 1545 "Musica Instrumentalis Deudsch" - Wittenberga)
od 1528 Agricola pisze "Musica Figuralis Deudsch" - wyd. 1532 (2 wyd. 1545)
ok. 1530 - pierwsze szkolne kompozycje Agricoli (wyd. Basel 1567)
1538 - Scholia in musicam (Magdeburg)
1539 - Rudimenta musices (Wittenberga)
1541 - "Sangbuchlein" (Eine Kurtze Deudtsche Leyen Musica) (Magdeburg) - zbi鏎 pie郾i ewangelicznych na ka盥 niedziel roku (niem. przer鏏ka "Rudimenta"); nowe wyd. w opr. W. Figulusa z lat 1560, 1563 i 1568 (Augsburg)
1543 - "Qvaestiones vulgatiores in Musicam" (Magdeburg)
1557 (po鄉iertnie) - &Melodiae scholasticae" (Wittenberga) (tak瞠 Magdeburg 1567 i 1612 oraz Mhlhausen 1578)
1561 (po鄉iertnie) - "Duo libri musices" (Wittenberga - wyd. S. Sack); jako dodatek m.in. "Instrumentischen Ges鄚ge"

Pedagog, tw鏎ca szkolnej muzyki ewangelickiej, kompozytor; epokowe znaczenie maj jego prace z zakresu teorii muzyki; niekt鏎e z nich wykorzystywane s obecnie jako 廝鏚這 do wykona muzyki czas闚 Reformacji; jako pierwszy zast徙i dawne regu造 kompozycyjne nowo篡tnym zapisem nutowym; komponowa pie郾i szkolne i ko軼ielne; znane s jego protestanckie chora造; pisa kompozycje do t逝macze pie郾i, psalm闚 i hymn闚 M. Lutra

Musices Opuscula Agricoli: 3 prace niem. ("Deudsche Musica", "Musica instrumentalis", "Musica figuralis") "Scholia..." "Rudimenta..."

Wi瘯szo嗆 spu軼izny po M. Agricoli uleg這 zniszczeniu w czasie wojny 30-letniej (m.in. gr鏏)

3 grupy tematyczne tw鏎czo軼i Agricoli:
musica choralis - 6 prac (Funck s. 92)
musica figuralis - 5 prac (Funck s. 93)
musica instrumentalis - 4 prace (Funck s. 93)

[Funck s. 108-114 - skrzypce polskie]

 

Marek Nowacki
Muzeum Regionalne w 安iebodzinie




Okolice Najbli窺ze
Wydanie Nr 07-08 [103] lipiec-sierpie 2005
Agricola po raz drugi

Drugi weekend wrze郾ia ubieg貫go roku up造n掖 w naszym mie軼ie pod znakiem muzyki powa積ej. Wtedy bowiem odby si. I Mi璠zynarodowy Festiwal Muzyczny im. Agricoli. W ci庵u trzech dni mieszka鎍y 安iebodzina mogli wys逝cha szeregu koncert闚, w tym jednego niezwykle atrakcyjnego, bo w plenerze. Przed rozstawion pod ratuszem scen ustawiono 豉wki, a licznie przybyli 鈍iebodzinianie w ciep造 wiecz鏎 wys逝chali m.in. koncertu "Muzyka z 5-ciu Kontynent闚".

W tym roku II Mi璠zynarodowy Festiwal im. Marcina Agricoli odb璠zie si r闚nie na wielu 鈍iebodzi雟kich scenach w dniach 08-11 wrze郾ia, przy wsp馧udziale 鈔odowisk muzycznych 安iebodzina oraz Neuenhagen bei Berlin i Lubuskiej Cameraty.

Motywem przewodnim tej edycji festiwalu b璠zie prze這mowa rola Agricoli dla notacji muzycznej. To zagadnienie zostanie szczeg鏊nie uwydatnione, bo jest to w豉郾ie wk豉d Agricoli i 安iebodzina do sk豉dnicy kultury europejskiej.

Przed festiwalem powstanie Kompendium Muzyczne Agricoli zawieraj帷e broszur promocyjn festiwalu i samej postaci Agricoli, 鈔odowisk muzycznych 安iebodzina i Neuenhagen bei Berlin. Kompendium to tak瞠 zestaw nagra wa積ych dla obu miast, stanowi帷ych bezcenny materia dla edukacji regionalnej, nagra dzisiaj w og鏊e niedost瘼nych. W przypadku 安iebodzina s to m.in. utw鏎 Sviebusum felix powsta造 na 700-lecie miasta, utwory Agricoli, hejna 安iebodzina, hymny szkolne. Rola partnera niemieckiego w Komitecie Organizacyjnym to wskazanie podobnych nagra wa積ych dla Neuenhagen. W zamierzeniu znaczna cz窷 utwor闚 wykonana i nagrana zostanie z zaznaczonym udzia貫m wykonawc闚 z obu miast, co podniesie warto嗆 p造ty.

Podczas samego festiwalu, w ci庵u czterech dni, zostan zrealizowane nast瘼uj帷e przedsi瞝zi璚ia: - 8 koncert闚: Koncert inauguracyjny Od Agricoli do Pendereckiego, Koncert Edukacyjny, Koncert Muzyki Dawnej, Koncert P馧 瘸rtem p馧 serio, Wieczorna Serenada, Koncert muzyki jazzowej i elektronicznej, Koncert Niemieckiej Muzyki Romantycznej, Koncert Galowy. Odb璠 si ponadto warsztaty dla instrumentalist闚 smyczkowych. Zaprezentowana zostanie r闚nie wystawa „Notacja muzyczna" i wyk豉d „Notacja muzyczna od Agricoli do Pendereckiego"

Koncerty b璠 realizowane w r騜nych salach koncertowych i ko軼io豉ch miasta oraz w plenerze.

(mat.)



安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
Wydanie nr 09 [165] wrzesie 2005 r.
Martin Agricola – nauczyciel i teoretyk muzyki

Martin Agricola to w豉軼iwie Martin Sore, kt鏎ego nazwisko, w zwi您ku z nieustalonymi jeszcze w闚czas regu豉mi, pisano na r騜ne sposoby, np. Soore, Sorow, Sorre, Sohr. Urodzi si, wed逝g tradycji kt鏎 przekazali jeszcze XVIII i XIX-wieczni historycy muzyki, w roku 1486 (umieraj帷 mia rzekomo 70 lat).

Jak dowodnie wykaza w roku 1933 dr Heinz Funck, m這dy badacz z Freiburga, Martin Agricola przyszed na 鈍iat w 安iebodzinie. Funck dokona na miejscu wszechstronnej kwerendy, wspierany przez tutejszego muzealnika i archiwist – Maxa Hilschera i obali dawne sugestie, 瞠 miejscem urodzenia Martina Sore, na zasadzie zbie積o軼i brzmienia nazwiska i nazwy miejscowo軼i (Sore-Sorau), by造 畝ry. Martin Agricola pochodzi z zasiedzia貫j, powa瘸nej i z czasem wp造wowej rodziny 鈍iebodzi雟kich mieszczan, zaliczanej do kategorii tzw. „przedmieszczan” (Ackerbrger), czyli mieszczan posiadaj帷ych i uprawiaj帷ych ziemi w samym mie軼ie i jego najbli窺zej okolicy. By豉 to warstwa podstawowa dla 闚czesnej struktury spo貫cznej ma造ch miast, obok rzemie郵nik闚, kupc闚 i urz璠nik闚. Wnosi豉 jako mieszczanie (Brger) op豉ty i podatki do kasy miejskiej, zobowi您ana by豉 do obrony miasta, a r闚nocze郾ie cieszy豉 si pe軟i praw obywatelskich. W 闚czesnym 安iebodzinie na przybli穎n liczb ok. 2000 mieszka鎍闚 by這 tylko ok. 200/300 pe軟oprawnych mieszczan. Rodzina Sore znana by豉 ze 鈍iebodzi雟kich, miejskich 廝鏚e, szczeg鏊nie w XVI wieku. Jej przedstawiciele dokonywali w闚czas zakup闚 dom闚 i ziemi, pomagali szpitalom-przytu趾om. Nosz帷y to nazwisko zasiadali w radzie miejskiej, 豉wie s康owniczej i radzie miejscowego ko軼io豉. Od po這wy tego stulecia niekt鏎zy z nich studiowali na uniwersytecie Viadrina we Frankfurcie nad Odr (np. w 1547 – Michael Sore, w 1574 – Wolfgang Sorerus, p騧niej nauczyciel w tutejszej szkole). Inni awansowali spo貫cznie, zostaj帷 sukiennikami (np. w 1557 – Matern Sohre). Reprezentant闚 tej rodziny spotykamy w 安iebodzinie jeszcze w XVII wieku.Ojcem Martina by Hans Sore (Sorow), wyst瘼uj帷y w tutejszej ksi璠ze s康owej w latach 1489-1501 i jeszcze raz w roku 1518. Starszy brat Martina – Kaspar odnotowany zosta w latach 1505 i 1530. Niestety, o Agricoli nie ma wzmianki w miejscowych 廝鏚豉ch, mo瞠 dlatego, 瞠 ksi璕i ko軼ielne, po burzliwych, pocz徠kowych latach

Reformacji zachowa造 si tu dopiero od po這wy XVI wieku. Mamy jednak 鈍iadectwo samego Martina – w „Sangbchlein” z roku 1541 z naciskiem m闚i o 安iebodzinie jako o swojej ojczy幡ie (Vaterland), podkre郵aj帷, 瞠 jest 奸您akiem ze „Schwibsen”. Dalszym potwierdzeniem zwi您k闚 Agricoli z miastem jest fakt wys豉nia do 安iebodzina egzemplarza autorskiego „Rudimenta musices” (1539) z dedykacj dla swojego szwagra dr. Georga Glocke, miejscowego prawnika.

Nie wiemy w zasadzie od kiedy M. Sore u篡wa nazwiska „Agricola” (豉c. rolnik, wie郾iak); prawdopodobnie od czasu pobytu w Magdeburgu, poniewa swoje pierwsze dzie這 z 1528 roku ju nim sygnowa. Nazwisko to jest wynikiem do嗆 powszechnej w闚czas w 鈔odowisku protestanckim mody na ch這pskie pochodzenie, kt鏎ym szczyci si np. sam Marcin Luter.

Martin Sore pierwszy kontakt z muzyk mia zapewne w 安iebodzinie, kiedy w wieku 7 lat trafi do miejscowej, przyko軼ielnej szko造 elementarnej (Trivialschule). Tu opr鏂z nauki czytania i pisania pozna podstawy 酥iewu i proste wiadomo軼i z teorii muzyki, by mo瞠 r闚nie popularne w闚czas instrumentarium, a na pewno przyswoi sobie zasady chora逝 gregioria雟kiego, kt鏎y by niejako fundamentem jego p騧niejszej tw鏎czo軼i. Od pocz徠ku widoczny by jego du篡 talent muzyczny oraz zapa w nauce muzyki. Na co dzie Martin by wierny profesji swojego ojca i do okresu pe軟oletno軼i, chyba bez wi瘯szej pasji, po鈍i璚a si tradycyjnym zaj璚iom rolniczym. By mo瞠 w 安iebodzinie mia pierwszy kontakt z polsk tradycj muzyczn i tu pozna oryginalno嗆 polskich skrzypiec, kt鏎ym po鈍i璚i odr瑿ny rozdzia w pracy „Musica instrumentalis deudsch”.

Kolejn zagadk w 篡ciu Martina Agricoli jest okres nast瘼nych 9-10 lat, do czasu przybycia do Magdeburga. Opu軼i on prawdopodobnie 安iebodzin ok. 1510 roku, kiedy bieda, po niszcz帷ej miasto zarazie i zapewne ciekawo嗆 鈍iata oraz zainteresowania muzyk sk這ni造 m這dego cz這wieka do w璠r闚ki w poszukiwaniu lepszego jutra. Nie wiemy w zasadzie gdzie wtedy przebywa; mo瞠my tylko przypuszcza, 瞠 odwiedzi uniwersytecki Frankfurt nad Odr i mia kontakt ze 鈔odowiskiem lipskim (m.in. z p騧niejszym wydawc jego dzie Georgiem Rhauem i nauczycielem kompozycji Johannesem Galliculusem). W czasie tej kilkuletniej, tajemniczej w璠r闚ki Agricola niew徠pliwie pog喚bi swoj wiedz muzyczn i znajomo嗆 klasycznych j瞛yk闚 – greki i 豉ciny. U podstaw tej pierwszej sta豉 intensywna lektura literatury, w豉sne studia, do鈍iadczenie i kontakty, kontakty z takimi lud幟i jak Friedrich Weissensee, Michael Pr酹orius i Wolfgang Caspar Printz.

Od roku 1519 lub 1520 Martin Sore jest w Magdeburgu, wa積ym mie軼ie w Saksonii i tu sp璠zi reszt swojego 篡cia. Obraca si w w御kim kr璕u szkolnym i by mo瞠 urz璠niczym. Dzi瘯i protekcji i rekomendacji tutejszego 鈔odowiska mieszcza雟kiego, od roku 1520 jest przez ponad 3 lata prywatnym nauczycielem muzyki w rodzinach patrycjuszowskich, a potem kantorem w jednej ze szk馧 przyko軼ielnych. Szybko post瘼uj帷a Reformacja w mie軼ie otworzy豉 przed Agricol szersze mo磧iwo軼i kariery. Oko這 roku 1527 zosta kantorem w nowej ewangelickiej szkole 豉ci雟kiej, prowadzonej przez ucznia Lutra i przyjaciela Melanchtona – Kaspara Crucigera, i pozosta na tym wa積ym stanowisku prawdopodobnie do ko鎍a 篡cia. Zawsze boryka si z trudno軼iami finansowymi: przez wiele lat mieszka u swego protektora – skarbnika rady miejskiej Heinricha Allemana, nie o瞠ni si i nieustannie zabiega o sta貫 stypendium. Nawet za swoje p騧niejsze dzie豉, wielokrotnie wznawiane, nie otrzymywa w豉軼iwego wynagrodzenia. Ju jako magdeburski kantor Agricola pisze w po這wie 1528 roku pierwsze swoje dzie這 – „Ein kurtz Deudsche Musica”, rodzaj podr璚znika muzyki, zgodnie z zaleceniami Lutra – w j瞛yku ojczystym (niemieckim), z wprowadzeniem na temat 酥iewu jednog這sowego. W roku 1529 wychodzi „Musica instrumentalis deudsch”, podr璚znik opisuj帷y XVI-wieczne instrumentarium (m.in. flet, organy, lutni i skrzypce) i 闚czesn praktyk wykonawcz. Trzy lata p騧niej ukazuje si trzecie, podstawowe dzie這 tego autora – „Musica figuralis deudsch”, kolejny podr璚znik muzyki, z wprowadzeniem na temat 酥iewu wielog這sowego. Powstaj wtedy tak瞠 pierwsze w豉sne, szkolne kompozycje Agricoli, zebrane i opublikowane dopiero po jego 鄉ierci (1567). Nast瘼ne prace pisze ju Martin Sore po 豉cinie: „Scholia in musicam” (1538; z dodatkiem pod nazwiskiem Martin Sore – „Libellus de octo Tonorum”), „Rudimenta musices” (1539), „Qvaestiones vulgatiores in musicam” (1543) oraz „Musica ex prioribus” (1547). Drug z tych prac opublikowano r闚nie po niemiecku jako „Sangbchlein” (1541); by to zbi鏎 pie郾i na ka盥 niedziel roku liturgicznego. Po鄉iertnie wysz造 jeszcze: „Melodiae scholastice” (1557) – zbi鏎 hymn闚 i motet闚 oraz „Duo libri musices” (1561) – z dodatkiem instrumentalnym i zasadami wykonawstwa protestanckich chora堯w. Rodzajem po鄉iertnego zbioru jego dzie jest publikacja „Deutsche musica und Gesangbchlein”, kt鏎a ukaza豉 si a trzykrotnie w Norymberdze (1560, 1563, 1568).

Karta tytu這wa pracy M. Agricoli
Karta tytu這wa pracy M. Agricoli

W鈔鏚 prac instrumentalnych zas逝guje na uwag muzyka M. Sore do pie郾i Georga Thymiusa (1553) oraz zbi鏎 123 w豉snych pie郾i szkolnych z roku 1544. Cz窷 prac Agricoli opublikowano w XVI wieku w dzie豉ch zbiorowych, cz窷 natomiast pozosta豉 w r瘯opisie.

Martin Agricola zmar w Magdeburgu 10 czerwca 1556 roku i tam go pochowano. Niestety wi瘯szo嗆 spu軼izny po nim zosta豉 zniszczona podczas wojny 30-letniej, podobnie jak jego gr鏏. Ju za 篡cia cieszy si wielkim autorytetem w tzw. kr璕u reformacyjnym jako znawca i popularyzator nowej muzyki protestanckiej; konsultowano z nim wiele zagadnie teoretycznych i praktycznych, wielokrotnie wznawiano jego dzie豉. Ceniono jego kompozycje do t逝macze pie郾i, psalm闚 i hymn闚 Marcina Lutra, kt鏎ego osoba go fascynowa豉. 砰 w ogniu polemik religijnych swojej epoki, nara瘸j帷 si na krytyk ze strony katolik闚 i prowadz帷 z nimi zaci皻e spory. Druki polemiczne Agricoli nale膨 dzi do niezwyk造ch rzadko軼i. W powszechnej opinii wsp馧czesnych historyk闚 muzyki by on wybitnym pedagogiem, tw鏎c protestanckiej szkolnej muzyki oraz pierwszego cyklu muzyki ewangelickiej. Epokowe znaczenie maj jego prace z zakresu teorii muzyki i 闚czesnego instrumentarium; jako pierwszy zast徙i dawne regu造 kompozycji i zapisu nowo篡tnym zapisem nutowym. Agricola jest r闚nie tw鏎c wspomnianej, znanej szko造 magdeburskiej, ale przede wszystkim reprezentantem, powsta貫j w kr璕u M. Lutra, 闚czesnej tradycji kantoratu, w kt鏎ej protestancki kantor jest uciele郾ieniem nowej, mieszcza雟kiej sztuki Reformacji. Niekt鏎e z jego dzie wykorzystywane s obecnie jako 廝鏚這 do wykona muzyki tamtych czas闚. Jego utwory s do dzi popularne na ca造m 鈍iecie, m.in. w Europie, USA i Japonii. Dost瘼ne s wsp馧czesne nagrania jego kompozycji, partytury i wydaje si faksymile jego dzie. Posta Martina Agricoli nie wyst瘼uje co prawda w og鏊nych syntezach historycznych, mo瞠 poza dziejami protestantyzmu, ale co najmniej od po這wy XVIII wieku jego osoba i tw鏎czo嗆 go軼i na kartach prac z historii muzyki, r闚nie w encyklopediach i leksykonach muzycznych. Pewien renesans zainteresowania jego posta prze篡豉 na prze這mie XIX i XX wieku, kiedy ponownie wydano cz窷 jego dzie i pierwsze, nowe studia biograficzne.

W pocz徠kach lat 30-tych XX wieku dr Heinz Funck, opr鏂z wspomnianej wszechstronnej biografii, wyda r闚nie dwa zbiory jego pie郾i. Od lat 60-tych ponownie, do嗆 regularnie wydaje si dzie豉 M. Agricoli. W roku 1986 obchodzono pi耩setn rocznic urodzin Martina Sore i zorganizowano w Niemczech 2 konferencje na jego temat. W Magdeburgu i w USA s ulice jego imienia.

Marek Nowacki
Muzeum Regionalne w 安iebodzinie



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=39