www.schwiebus.pl

:: Zamknity otarz - Scena I. Narodziny Jezusa.
Artyku dodany przez: schwiebu (2014-04-07 20:55:54)


Zamknity otarz

V Niedziela Wielkiego Postu. W kocioach katolickich zakrywane s krzye i obrazy. Krzye pozostaj zasonite a do koca liturgii Mki Paskiej w Wielki Pitek, obrazy a do pocztku Wigilii Wielkanocnej. Zasona ta „jest symbolem alu i pokuty, jakim grzesznik odda si powinien, aby mu wolno byo znowu podnie oczy na majestat Boski, ktrego oblicze nieprawociami swymi niejako sobie przysoni; wyobraa take ponienie Chrystusa, zakrywajce chwa Jego bstwa i czynice Go ydom zgorszeniem a poganom gupstwem, aby w zmartwychwstaniu na ksztat zasony przedartej, objawiy ukryt za nimi jasno i moc Boga Wcielonego” – jak wyjania Arcybiskup Nowowiejski. Znak haby i mierci, ktra po ludzku jest porak, sta si dla chrzecijan najwikszym wyrnieniem i drzewem zwycistwa. Chrystus umierajc na nim otworzy nam bramy Krlestwa Niebieskiego, dlatego w Wielki Pitek ze czci i pobonoci bdziemy adorowa Drzewo Krzya, na ktrym zawiso zbawienie.

Zamknity otarz i  belka tczowa z pasj

W wiebodziskiej farze pod wezwaniem w. Michaa Archanioa oprcz zasonicia krzya przy otarzu gwnym, szczeglnego znaczenia nabiera zakrycie obrazw.

Niewtpliw ozdob wityni jest pnogotycki tryptyk w otarzu gwnym, ktry jest otarzem szafiastym z dwoma skrzydami nieruchomymi i dwoma ruchomymi, i to wanie ta cz otarza zostaje zasonita a do pocztku Wigilii Wielkanocnej. Z naszych oczu znikaj zocone i polichromowane paskorzeby przedstawiajce rodzin Najwitszej Maryi Panny z centrum otarza oraz wizerunki witych Marcina i Augustyna z lewego skrzyda, oraz Andrzeja i Rocha z prawego skrzyda. W zamian, otrzymujemy moliwo podziwiania manierystycznych scen malarskich. Ukazujcy si naszym oczom widok – przepraszam za to okrelenie – dla przecitnego parafianina pojawia si na 14 dni w roku, co przy tzw. „przecitnoci” oznacza moliwo podziwiania go po zamkniciu obu skrzyde otarza gra 2 do 4 razy w caym roku (V Niedziela Wielkiego Postu, Niedziela Palmowa, Wielki Czwartek, Wielki Pitek).

Zamkniety otarz

I tutaj pojawia si pytanie – co przedstawia osiem scen widocznych na zamknitych skrzydach otarza? Od lat przygldam si im z duym zainteresowaniem, ktre ronie wraz z tym jak si do nich zbliam, a one wci odkrywaj przede mn nowe tajemnice.

W roku 2009 staraniem Oddziau Akcji Katolickiej tutejszej parafii ukaza si album „Koci pw. w. Michaa Archanioa w wiebodzinie” zredagowany i opracowany graficznie przez Pana Kazimierza Gancewskiego, a zawierajcy doskonae zdjcia lokalnego artysty fotografa Piotra Wcawskiego. Na jednej ze stron albumu moemy w niewielkim zblieniu podziwia oglny widok zamknitego otarza, ale zebrany podczas robienia zdj materia pozwala nam odkry troch wicej jego tajemnic.

Nie posiadam wiedzy ani umiejtnoci krytyka sztuki sakralnej, ani umiejtnoci interpretowania przekazu artysty/rzemielnika/malarza/autora ogldanych obrazw, ale oglna „wraliwo” nie pozwala mi podkrela jakich szczeglnych walorw artystycznych prezentowanych na deskach scen. Jest z pewnoci jaka historia zwizana z tym zabytkiem, o ktrej rwnie niewiele potrafi napisa, ale jest w tych obrazach co jeszcze - zapis biblijny, zrozumiay dla kadego kto oprcz trzymania w swoich rkach Pisma witego, pozna jego tre chociaby w minimalnym stopniu.

Proponuj podr, wiczenie wielkopostne, sprawdzian Twojej wiedzy biblijnej. Co z tym zrobisz zaley od Ciebie, ja rozpoczn od tego co widz, co czuj patrzc na te obrazy. Twoja interpretacja, uwaga, myl pomog mi dokoczy ten artyku. Razem zobaczymy wicej.

Wszelkie uwagi prosz podsya na e-mail: ziach@wp.pl, umieszcza w specjalnym wtku na forum lub komentowa pod materiaami umieszczanymi na fb.

Scena pierwsza. Narodziny Pana Jezusa.

Scena pierwsza. Narodziny Pana Jezusa.

Zastanawia mnie rozchwianie proporcji - szczeglna niedbao artysty, a moe jego zamylone dziaanie, ktre w scenie Narodzenia Paskiego 1/3 przestrzeni obrazu „marnuje” na ukazanie zinterpretowanej przez siebie sieni domostwa, wida, e zamonego, uporzdkowanego i zadbanego. Schody, odrzwia, kolumny i ciany s w kompletnym stanie, wida ozdobne obramowania okien, elementy zdobie cian oraz ich zrnicowan kolorystyk. Gospoda w ktrej byo tak wiele miejsca na zionce pustk schody i korytarze, puste i martwe okna, ale nie znalazo si w miejsca dla rodzcej kobiety i jej ma (k 2,7).

Gwna scena to statyczna grupa dziewiciu postaci ludzkich spoczywajcych u progu tych ogromnych i pustych schodw, w rny sposb, mniej lub bardziej zainteresowanych narodzonym dziecitkiem. Naga, jasna posta malekiego dziecitka Jezus spoczywajcego na rwnie jasnym posaniu z materiau rozcielonego na somie, podjadanej przez woy (wida dwie bydlce gowy) koresponduje w nagimi postaciami Adama i Ewy odpoczywajcymi w rajskim ogrodzie. Rajskie stworzenie – Boga wcielenie. Wrmy jednak jeszcze na ziemi.

Posta kobiety w bezporedniej bliskoci dziecitka, to z pewnoci Maryja. Jej uwag w peni pochania maleki Jezus. Czy splecione donie mczyzny z lewej strony dziecitka, wiadcz o zatroskaniu i czy moemy uzna t posta za Jzefa, opiekuna dziecitka? Posta ta z rwnie wielk trosk spoglda na dzieci. Ale czy Jzefa sta byo na tak cenne odzienie? Koszula spodnia, suknia wierzchnia, peleryna z du zapink w zotym kolorze, to ubir, ktry zdecydowanie wiadczy o wyszym statusie postaci w porwnaniu chociaby do bosych pasterzy skpo odzianych. Jeeli to nie Jzef - to kim jest ten mczyzna? Jeeli to nie Jzef, to gdzie moe by?

Co najmniej trzy postacie: kobieta, pastuszek i starsze dziecko spogldaj w przeciwnym do dziecitka kierunku. Co moe odwraca ich uwag? Moe zbliajcy si trzej krlowie, magowie, astrologowie?

Szeciomiesiczna rnica wieku midzy Jezusem a Janem Chrzcicielem, raczej wyklucza moliwo artystycznego przeniesienia tych postaci i obecno rodziny w. Elbiety i Zachariasza przy narodzeniu Jezusa, byaby to zbyt dua swawola artysty, jednak co musiao zainspirowa malarza do umieszczenia w tej scenie jeszcze jednej rodziny, bo na tak wygldaj te trzy postacie po prawej stronie. Mczyzna w miesznym nakryciu gowy z ciekaw sakw u boku trzyma za rk kobiet w tej sukni i jasnej, tiulowej chucie na gowie, ktra z duym zainteresowaniem obserwuje dziecko, obserwujce z kolei co dziejcego si poza scen.

Przestrze ziemsk uzupenia sama ziemia, uprawiana z pewnoci z trudem i mozoem o czym wiadczy maj rachityczne roliny i ich owoce - symboliczne warzywa? Czy mona si w nich dopatrze jakich szczeglnych warzyw? A moe to kamienie rodzone przez ziemi, a dokadnie jeden kamie i czerwona owalna plama w samym rodku tej sceny. Czy siedzca kobieta z uniesion w gr lew doni, pod praw doni ukrywa jakie nasiona? A moe zote monety? Co miaby symbolizowa pieniek citego drzewka i koda na ktrej siedz? Zoto, ywica, kamie czerwony? (Rdz 2,12) Leca owieczka to rwnie symbol baranka paschalnego spoywanego wsplnie w popiechu. Dziwne gesty doni jakby wskazujce, e tu ley dzieci, ktrego by moe szukaj postacie spoza planu. Tu zatrzymaa si gwiazda, ktra was do Betlejem sprowadzia i zakoczya sw niebiesk podr po nieboskonie. Ta wanie gwiazda (Mt 2,9) swoim promieniem wskazuje na to dzieci, ktre narodzio si w Betlejem judzkim. Gwiazda, ktra poczya na chwil niebo z ziemi. Niebo, ktre w naszych wyobraeniach pozostaje rajskim miejscem upragnionej wiecznoci. Jak do tego ludzkiego, ziemskiego bytu odnosz si skromne sceny z rajskiego ogrodu?

Pan, Bg przechadzajcy si po ogrodzie w porze powiewu wiatru (Rdz 3,8), w blasku sonecznych promieni, wrd rajskiego ptactwa i stworze morskich, i soczystej zieleni traw Edenu, ziemi utraconej przez pierwszych rodzicw. Tu jeszcze trwa relacja pomidzy Ew, Adamem i Bogiem (Rdz 2,8-25). Tu jeszcze mog wszystko. Wydaje si, e na horyzoncie nie wida zagroenia, ani podania, ani wstydliwoci, ani jednego drzewa, szczeglnie tego, z ktrego Bg zabroni im spoywa owocw (Rdz 2,16-17). Z drzewa, ktre musiao by tak pikne, e byo rozkosz dla ich oczu (Rdz 3,6), sprawiao, e od spojrzenia podao si ich owocw. Tu jeszcze nie ma ich upadku, ale tam na Ziemi, kiedy Jezus, Bg rozpoczyna swoj misj odkupienia w ludzkim wcieleniu, ronie ju drzewo, na ktrym Bg rozcignie swe ramiona, obejmujc cay rodzaj ludzki. Jego krew wylana na Krzyu odkupi win Adama, odkupi ca ludzko, wszystkich jego potomkw.

Robert Ziach


[Rdz 2,8-25] Pierwotny opis stanu szczcia w raju.
[Rdz 2,12] A zoto owej krainy jest wyborne; jest tam take wonna ywica i onyks.
[Rdz 2,16-17] A tak przykaza Pan Bg czowiekowi: Z wszelkiego drzewa tego ogrodu moesz spoywa do woli, ale z drzewa poznania dobra i za nie wolno ci je, bo gdy z niego spoyjesz, niechybnie umrzesz.
[Rdz 3,6] Wtedy niewiasta spostrzega, e drzewo to ma owoce dobre do jedzenia, e jest ono rozkosz dla oczu i e owoce tego drzewa nadaj si do zdobycia wiedzy. Zerwaa zatem z niego owoc, skosztowaa i daa swemu mowi, ktry by z ni, a on zjad.
[Rdz 3,8] Gdy za mczyzna i jego ona usyszeli kroki Pana Boga przechadzajcego si po ogrodzie w porze powiewu wiatru, skryli si przed Panem Bogiem wrd drzew ogrodu.
[k 2,7] Powia swego pierworodnego Syna, owina Go w pieluszki i pooya w obie, gdy nie byo dla nich miejsca w gospodzie.
[Mt 2,9] Oni za, wysuchawszy krla, ruszyli w drog. A oto gwiazda, ktr widzieli na Wschodzie, postpowaa przed nimi, a przysza i zatrzymaa si nad miejscem, gdzie byo Dzieci.



adres tego artykuu: www.schwiebus.pl/articles.php?id=251