www.schwiebus.pl

:: wiebodziska legenda
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-05-03 18:44:13)


wiebodziska Gazeta Powiatowa
WYDANIE NR 1-2 [157-158] stycze-luty 2005

wiebodziska legenda

W gstniejcym zmierzchu krtkiego, lutowego dnia - pierwszy polski proboszcz w wiebodzinie (parafia w. Michaa Archanioa.), ksidz kanonik Piotr Janik - koczy czytanie brewiarza.
- Nagle za oknem, na podwrzu, rozleg si strza. Potem drugi, trzeci, czwarty i pity.
Ksidz poderwa si na rwne nogi.

By rok 1946.

Przez tak zwane w tamtych latach Ziemie Odzyskane, przeleway si fale "szabrownikw". W kraju, komunici wsparci o sowieckie bagnety, mordujc i niszczc prawdziwych patriotw, dyli do peni wadzy.

- Czasy byy niepewne i ksidz zastyg w bezruchu, czekajc na dalszy bieg wypadkw.

Lecz nic nie nastpio. Trwaa gucha cisza, wic proboszcz wyszed z kancelarii i skierowa si ku schodom, wiodcym na gr, do mieszka ksiy. W poowie drogi migna mu posta wysokiej zakonnicy w czarnym habicie, zdajcej jakby ku drzwiom, wiodcym na podwrko.
- Zawoa: "Siostro, siostro, gdzie siostra idzie?"
Zakonnica nie odpowiedziaa i znikna za zaomem muru.
Ksidz przy najbliszej okazji spyta siostr Dominik, ktra z nich chodzia po plebani? Zdziwiona odpowiedziaa, i adna z nich na plebani tego dnia nie chodzia.

Czas pyn szybko i proboszcz rycho zapomnia o dziwnym zjawisku, przypisujc je jakim zwidom.

Min okrgy rok i znowu nadszed zmierzch krtkiego, lutowego dnia. Za oknami plebani, na podwrku, znw pado pi krtkich strzaw. Po wiebodzinie zaczy kry guche pogoski o tajemniczych strzaach na plebani, o niemieckich zakonnicach ze Zgromadzenia Sistr. Boromeuszek, ktre prowadziy przy kociele ochronk dla biednych dzieci i o nagym znikniciu tych zakonnic.

Ksidz Janik napisa wic list do Niemiec, do ostatniego niemieckiego proboszcza parafii w. Michaa Archanioa, ksidza Mllera, z prob, o jakiekolwiek informacje o Siostrach Boromeuszkach, pracujcych w tutejszej parafii w. Michaa Archanioa.
Odpowied nadesza bardzo szybko.

- [...] tak, byy takie siostry.
Nie chciay opuci swoich sierot i kiedy front by ju na przedmieciach miasta, odmwiy ewakuacji.
Jak wiadomo, Sowieci weszli do wiebodzina 30 stycznia 1945 r. (std nazwa ulicy: 30 Stycznia). Okoo 4-5 lutego 1945 r. pijan band weszli do kocioa, na plebani i do sierocica.
- Oprcz tych piciu bohaterskich kobiet i gromadki miertelnie przeraonych dzieci oraz starego i chorego proboszcza, na kocielnym terenie nie byo nikogo.
Pijani sodaci zachowywali si coraz bardziej brutalnie. W pewnej chwili jeden z nich szarpn ordynarnie niemieck dziewczynk.
Zakonnica zasonia j sob.
Rozwcieczony bandyta strzeli jej prosto w twarz. Pozostae cztery zginy tak samo.
Ksidz Mller, ju wtedy ciko chory, zemdla i to zapewne uratowao go przed zamordowaniem, bo Sowieci ju go nie ruszali.
Troch jednak przestraszeni, bo prawo wojenne jest okrutne i w wyniku mordu na cywilach, bezwzgldnie skazuje na kar mierci, pogrzebali zwoki zabitych zakonnic na plebanijnym podwrku, zrywajc z niego warstw wierzchnich kamieni i pooyli kamienie z powrotem.
- Wszelki lad znikn.
[...]

Tyle ksidz Mller, ktry zreszt wkrtce zmar.
Ksidz proboszcz Piotr Janik zarzdzi ekshumacj.
Przekopano podwrko.

Byy.

Nietknite rozkadem, w poszarpanych habitach, leay obok siebie, biedne, wite mczenniczki.
Po cichym i szybkim pogrzebie (niewiadoma bya reakcja komunistycznej wadzy) spoczy w powiconej ziemi na cmentarzu.
To tych pi bezimiennych mogi, obok grobw Sistr Pasterek.
Strzaw na podwrku ju nikt nigdy nie sysza.


Ps. Relacj t syszaam z ust p. Siostry Dominiki, ktrej z kolei opowiada to te p. ksidz Piotr Janik, powoujc si na list niemieckiego ksidza - proboszcza Mllera. Redakcja „wiebodzinskiej Gazety Powiatowej" nawizaa kontakt z klasztorem Sistr Boromeuszek w Trzebnicy, skd pochodziy te zakonnice i obiecay przekaza Redakcji imiona zamordowanych Sistr. Myl, e zajm si wyjanieniem tej smutnej historii.

 

Boena Sieciechowicz

 




Tragiczne losy Boromeuszek ze Schwiebusa

Dzie za Dniem
27 padziernika 2010 r.

Na amach wiebodziskiej Gazety Powiatowej (nr 1/2 stycze-luty 2005) Boena Sieciechowicz opublikowaa tekst pt. "wiebodziska legenda". Traktuje on o zastrzeleniu przez onierzy rosyjskich piciu sistr ze Zgromadzenia Boromeuszek w lutym 1945 r. Wojska I-go Frontu Biaoruskiego, 69 Armii gen. Kopakczy i 33. Armii gen. Cwietajewa wkroczyy do wiebodzina 30 stycznia 1945 r. Schwiebus by jednym z pierwszych niemieckich miast na drodze zwyciskich Rosjan. Zosta zajty z marszu, bo najblisze zgrupowanie obronne Niemcw formowao si w okolicy Mostek. Komendant wojenny miasta - major Wodzimierz Gaunow zosta mianowany 7 lutego 1945 r.

Tragiczne losy Boromeuszek ze Schwiebusa

Pierwszy polski proboszcz - Piotr Janik (1945-1978) wadajcy biegle jzykiem niemieckim o losie sistr Boromeuszek usysza zapewne od swego poprzednika ks. Otfrieda Mllera, z ktrym do 30 czerwca 1945 r. - do czasu jego wyjazdu do Berlina - mieszka na plebanii. Przez lata wie o tragicznych wydarzeniach krya wrd wiebodzinian. Na ten temat nikt oficjalnie si nie wypowiada. Niemym wiadectwem zbrodni bya i jest skromna, bezimienna kwatera z rzdem mogi w pobliu pierwszej, pnocnej bramy cmentarza na ul. Strzeleckiej. Obok pochowano take zmare tu siostry Pasterki.

Oddzia Akcji Katolickiej postanowi zaj si kwater Boromeuszek. Przewidziano likwidacj rachitycznego ogrodzenia i wyoenie granitem miejsca pochwku. Prezes AK Ryszard otarewicz zleci mi projekt planszy informacyjnej - pylonu jaki stanie obok mogi. Chcc uzyska wiarygodne dane na temat losw zakonnic, ich personalia i daty tragicznej mierci dotarem do archiwum Zgromadzenia Sistr Boromeuszek w Trzebnicy pod Wrocawiem. Pozwolio to wyjani pewne niecisoci zawarte w przywoanym artykule Boeny Sieciechowicz, ktre autorka zakadaa nazywajc swj tekst legend.

Dziki przychylnoci s. Beaty Stellmach, ktra przeprowadzia kwerend w trzebnickim archiwum, dowiedziaem si, e w lutym 1945 r. w wiebodzinie onierze rosyjscy zamordowali sze sistr. Z relacji dwch pielgniarek: s. Amandy Glombik oraz s. Petrussy Richter wiemy, e dwie zostay zastrzelone: - Edmara Komischke (ur. 19.11.1915 r.) zgina 3 lutego w obronie wasnej (wybraa mier), - Lybia Zaporowicz (ur. 07.10.1882 r.) stana w obronie 10-letniej crki lekarza, ktr chcia ze sob zabra onierz.

Czwartego lutego 1945 r. z plebanii zabrano do pielgnacji rannych cztery siostry, ktre ju nie wrciy. Byy to: - s. Speciosa Urbaczyk (ur. 19.01.1898 r.), - s. Leutberga Stania (ur. 28.12.1912 r.), - s. Melisa Pawlik (ur. 28.03.1911 r.), - s. Orlanda Striegan (ur. 08.08.1904 r.).

„Zmasakrowane” siostry zostay odnalezione w dwch domach przez osoby wyznaczone do prac porzdkowych. Widziaa je S. Petrussa. Zmare zoono do wsplnego grobu. (Cudzysw jak w oryginale - przyp. KG). Boena Sieciechowicz pisze, e obawiajc si kary za mord na ludnoci cywilnej, sprawcy pogrzebali ciaa na podwrzu plebanii, maskujc pochwek brukiem.

Wiemy, e na cmentarz komunalny tragicznie zmare zakonnice ekshumowa proboszcz Piotr Janik. W ten sposb uci powtarzajce si opowieci o duchach krcych noc wok plebanii. Artyku Boeny Sieciechowicz mona odnale na stronie www.schwiebus.pl.

 

 

Kazimierz Gancewski



Kwerenda Siostry Beaty Stellmach

Korespondencja listowa
Trzebnica, 29 lipca 2010 r.

 

Pan Kazimierz Gancewski

Dotyczy kwatery mogi sistr Boromeuszek i losw sistr w wiebodzinie.

Przysane pismo z dnia 1 lipca 2010 r. przekazane zostao do archiwum Zgromadzenia Sistr Boromeuszek w Trzebnicy. Na temat losw sistr zachowaa si relacja S. Amandy Glombik oraz S. Petrussy Richter, pielgniarek. Siostry opisuj te wydarzenia tak jak je przeyway. Brak jest wzmianki o relacji Ks. Mllera.

W wiebodzinie zostao zamordowanych 6 sistr. Wg posiadanych informacji – siostry zostay zastrzelone:
03.02.1945 r. S. Edmara Komischke, ur. 19.11.1915 r.
09.02.1945 r. S. Lybia Zaporowicz, ur. 07.10.1882 r.

S. Edmara zgina w obronie wasnej – wybraa mier.
S. Lybia stana w obronie dziesicioletniej crki lekarza, ktr to onierz chcia zabra.

04.02.1945 r. z plebanii zabrane zostay 4 siostry do pielgnacji rannych. Siostry ju nie wrciy. Byy to:
S. Speciosa Urbaczyk, ur. 19.01.1898 r.
S. Leutberga Stania, ur. 28.12.1912 r.
S. Melisa Pawlik, ur.28.03.1911 r.
S. Orlanda Striegan, ur.08.08.1904 r.

„Zmasakrowane” siostry odnalazy osoby wyznaczone do prac porzdkowych w dwch domach. Widziaa je S. Petrussa. Zmare siostry woono do tzw. „masowego grobu”. Tyle z relacji wymienionych sistr pielgniarek.

Zebraa S. Beata Stellmach



Bazaltowe krzye na grobach zamordowanych sistr

Okolice Najblisze
14 padziernika 2011 r.

Pi uoonych na ziemi krzyy wykonanych z bazaltowej kostki. Tak od niedawna wygldaj groby sistr zakonnych, ktre pod koniec wojny zostay zamordowane, a pniej pochowane na wiebodziskim cmentarzu.

Przez ostatnie dziesiciolecia kwatera z grobami sistr zakonnych wygldaa tak samo – obskurne metalowe ogrodzenie, ktre z roku na rok straszyo coraz mocniej. Same groby rwnie mocno naruszy zb czasu. Po latach przymiarek udao si zmieni wygld tego miejsca, ktre nareszcie nabrao godnego charakteru.

- Gdy robilimy nagrobki dla ksiy (w tym ks. Benedykta Pacygi – przyp. AL), przygldnlimy si dokadnie nagrobkom sistr zakonnych. W zwizku z tym, e wyglday one le i e zostao troch pienidzy, postanowilimy przeznaczy je na remont kwaterki sistr – informuje prezes parafialnego oddziau Akcji Katolickiej (parafia pw. w. Michaa Archanioa) Ryszard otarewicz.

Bazaltowe krzye

Aktualnie wchodzc na cmentarz pierwsz furtk od strony ulicy Strzeleckiej i skrcajc w lewo w oczy rzuca si natychmiast inny, ni si przyzwyczailimy, widok. Zamiast, chylcego si ku upadkowi ogrodzenia, widzimy stosunkowo duo wolnej przestrzeni nieograniczonej adnym potem. Stare nagrobki zostay zrwnane z ziemi, a na ich miejscu pojawio si pi efektownie wygldajcych duych krzyy (uoonych wprost na ziemi) z czarnych bazaltowych kostek, ktre przekazao miasto.

Cao nie jest jeszcze kompletna. Zaplanowano m.in. zamontowanie acuchw z tyu i po prawej stronie, tak aby przez przypadek nikt nie skraca sobie drogi stpajc przy tym po grobach. Pojawi si take nieco zieleni. – Na wiosn planujemy wykonanie duej tablicy w jzyku polskim i niemieckim. Znajd si na niej midzy innymi nazwiska pochowanych tutaj sistr – informuje Ryszard otarewicz, ktry chciaby aby odsonicie tablicy miao odpowiedni charakter. Planowane jest take zaproszenie goci z Niemiec. – Chcemy eby ludzie wiedzieli, e co tak okropnego zdarzyo si tutaj. Zaley nam na tym, aby wszyscy o tym pamitali.

Wyjanienia wymaga jeszcze jedna kwestia. Ot uoono pi krzyy, a wiadomo, e w kwaterze pochowano sze zamordowanych zakonnic. Gdzie wic znajduje si grb jednej z nich? Wszystko wskazuje na to, e jej doczesne szcztki znajduj si w jednym grobie ze szcztkami, zmarej w 1998 roku, siostry Dominiki (Marianna Cybulska).

Z informacji zdobytych swego czasu przez Kazimierza Gancewskiego wynika, e w kwaterze pochowane s: Edmara Komischke (ur. 19.11.1915 r.), Lybia Zaporowicz (ur. 07.10.1882 r.), Leutberga Stania (ur. 28.12.1912 r.), Speciosa Urbaczyk (ur. 19.01.1898 r.), Orlanda Striegan (ur. 08.08.1904 r.) i Melisa Pawlik (ur. 28.03.1911 r.). Jak pisze Kazimierz Gancewski, pocztkowo zmare zoono do wsplnego grobu na podwrzu plebanii, maskujc pochwek brukiem. Na cmentarz po ekshumacji przenis je dopiero pierwszy powojenny proboszcz Piotr Janik, ktry w ten sposb uci powtarzajce si opowieci o duchach krcych noc wok plebanii.

Z relacji kobiety, ktra bya wiadkiem okropnych wydarze rozgrywajcych si na pocztku lutego 1945 roku, wynika, e wszystkie siostry zostay w bestialski sposb zamordowane. „Na pocztku pobili nas gazkami wierzbowymi. Staymy w rzdzie, a jeden Kozak chwyci jedn siostr za rami i chcia j wcign do pokoju obok. Zobaczy jednak modsza siostr i ruszy w jej stron. Ona cofna si, bronia rkoma i krzyczaa - Prosz mnie nie dotyka, prosz strzela! Kozak cign karabin maszynowy i w tym samym momencie siostra osuna si koo szafy, trafiona w czoo przez jedn z kul, tak e mzg wydosta si przez potylic. ya jeszcze dwie godziny, umieraa w strasznych jkach. Przytomno umysu innej siostry w tych momentach bya godna podziwu. Klczaa przy umierajcej siostrze i wypowiadaa na gos krtkie modlitwy. Jeszcze nigdy w yciu nie syszaam tak arliwej modlitwy”.*

Nowe nagrobki w kwaterze sistr nie s jedynymi, ktre pojawiy si w ostatnim czasie na wiebodziskim cmentarzu. Pod koniec wrzenia postawiony zosta take pomnik na grobie Dzieci Utraconych, ktry utworzono rok temu. Od tego czasu dokonano dwch pochwkw. Kolejny bdzie mia miejsce w najblisz sobot (15 padziernika) o godzinie 14-tej.

W zwizku z tym, e teren wok pomnika wymaga jeszcze pewnych zabiegw, w tym uoenia kostki, 1 listopada czonkowie Akcji Katolickiej przeprowadz na terenie cmentarza kwest. Pozyskane w ten sposb rodki przeznaczone zostan na wspomniany cel.

* To jedynie fragment relacji opisujcych tamte dni, ktre zostay zebrane i przetumaczone przez Alicj Pitak. Pochodz one z ksiek niemieckich, odnalezionych, skopiowanych i udostpnionych przez wiebodziskie Muzeum Regionalne. W najbliszym czasie opublikujemy peny test w naszym cyklu „Ocali od zapomnienia”.

Andrzej Lichuta

Czytaj wicej:
wiebodziska legenda
Od legendy do faktw
Boromeuszki cd...
Odkrywane tajemnice
inne:
Zabytkowy kopot



adres tego artykuu: www.schwiebus.pl/articles.php?id=21