www.schwiebus.pl

:: Wystawa kart pocztowych - lipiec 2003 r.
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-03-29 17:02:38)


Wystawa kart pocztowych - lipiec 2003 r.




Powiat 鈍iebodzi雟ki na dawnych kartach pocztowych - MR w 安iebodzinie W pi徠ek 11 lipca br. w sali wystaw Muzeum Regionalnego w 安iebodzinie odby這 si otwarcie wystawy pt. „Powiat 鈍iebodzi雟ki na dawnych poczt闚kach”. Temat mi o tyle bliski, 瞠 nie mog貫m odm闚i sobie przyjemno軼i uczestniczenia w tym wydarzeniu. Niestety letni sezon lub, jak kto woli zwany r闚nie „sezonem og鏎kowym” poczyni pewne spustoszenia w鈔鏚 zaproszonych na otwarcie go軼i. Ale fakt nielicznie zgromadzonego grona zwiedzaj帷ych nie czyni tej wystawy ma這 atrakcyjn. Mam nadziej, 瞠 uda mi si nak這ni do jej zwiedzenia chocia jedn osob. Naprawd warto po鈍i璚i kilka z這tych za wst瘼, by m鏂 prawie dotkn望 安iebodzina takim, jakim by przed dziesi徠kami a nawet stu laty! Tak jest, na wystawie mo積a obejrze najstarsz w kolekcji MR kart pocztow kt鏎ej wydanie datowane jest na oko這 1894 rok.

Zdecydowanie warto wybra si na kr鏒ki spacer w okolice 鈍iebodzi雟kiego ratusza a przy okazji zobaczy te ma貫 cuda.

Ze zgromadzonej przez Muzeum Regionalne w 安iebodzinie kolekcji ponad 1000 kart pocztowych ukazuj帷ych miejsca i okolice 安iebodzina i Sulechowa, wybranych zosta這 oko這 180 pozycji wydawniczych po鈍i璚onych miejscowo軼iom powiatu 鈍iebodzi雟kiego. Skrupulatnie dobrane, uporz康kowane i pogrupowane pozwalaj nawet niewtajemniczonym wy豉pa ciekawostki, por闚na techniki wyda, por闚na czas dor璚zania kart, wy郵edzi miejsca do jakich dotar造 i prosz si nie zdziwi kiedy si oka瞠, 瞠 karta wys豉na ze 安iebodzina dociera豉 do Berlina na drugi dzie, a standardowy czas dor璚zenia karty nie przekracza dw鏂h dni..




Chocia gospodarzem wystawy by Pan Adam Gonciarz, to pierwsze s這wa przywitania nale瘸造 do dyrektora MR w 安iebodzinie. Nie kryj帷 lekkiego zawodu nisk frekwencj zgromadzonych na otwarciu go軼i, Pan Marek Nowacki w kilku s這wach uj掖 histori 鈍iebodzi雟kiej kolekcji kart pocztowych. D逝go mo積a by rozwodzi si na ich temat, ale ca陰 t przyjemno嗆 pozostawi tw鏎cy prezentacji, Panu Adamowi Gonciarzowi. .. i znowu wiele by pisa o tym, ale najlepiej sprzeda si sam Pan Adam opracowaniem kt鏎e przygotowa do okoliczno軼iowego folderu wystawy…




Wydawnictwo Muzeum Regonalnego w 安iebodzinie, 2003
Tekst i redakcja techniczna: Adam Gonciarz
Druk: infodruk, 安iebodzin

Wsp馧czesna widok闚ka wykszta販i豉 si z XIX-wiecznej karty korespondencyjnej - zwyk貫go kartonika, na kt鏎ym przesy豉no sobie wiadomo軼i. Nie posiada豉 ona pocz徠kowo 瘸dnych zdobie, ani przedstawie widokowych. Jedna strona by豉 przeznaczona w ca這軼i na adres i wydrukowany znaczek, a druga na korespondencj. Taki uk豉d zosta zachowany tak瞠 w pocz徠kowym okresie istnienia w豉軼iwych kart widokowych, gdy na jednej stronie by這 wy陰cznie miejsce na adres, a na drugiej, obok nowego elementu - obrazka, miejsce na pozdrowienia lub kr鏒kie wiadomo軼i. Stopniowe powi瘯szanie si cz窷ci widokowej powodowa這 zmniejszanie dost瘼nego miejsca na korespondencj i cz瘰te przypadki pisania r闚nie na ilustracji. Uleg這 to zmianie w 1905 roku, gdy poczta zezwoli豉 na podzia strony adresowej na dwie cz窷ci (taki uk豉d funkcjonuje do dnia dzisiejszego), z wydzielon cz窷ci na korespondencj. Od tego czasu strona widokowa zyska豉 rang samodzielnej i jednocze郾ie najwa積iejszej cz窷ci karty pocztowej. Dzi瘯i swemu aspektowi estetycznemu poczt闚ki szybko sta造 si tak瞠 przedmiotem kolekcjonerstwa.


安iebodzin, ok. 1905

Koniec XIX i pocz徠ek XX w. (zw豉szcza przed 1910 r.), ze wzgl璠u na ilo嗆, r騜norodno嗆 i bogactwo form, cz瘰to uznawany jest za z這ty okres w historii karty pocztowej. Dla okolic 安iebodzina najstarsze kartki znamy ju z lat 1894-95, a ostatnie wydano najprawdopodobniej w 1942 roku. Zadziwiaj帷a jest r騜norodno嗆 oraz ilo嗆 wydanych widok闚ek. Kartka bowiem nie tylko umo磧iwia豉 przesy豉nie pozdrowie znajomej osobie, ale by豉 tak瞠 鈍ietnym elementem reklamy miasta, wioski, a nawet sklepu czy gospody. To w豉郾ie w豉軼iciele restauracji i zajazd闚 byli cz瘰to wydawcami lub zleceniodawcami produkcji widok闚ek. W wi瘯szych miejscowo軼iach poczt闚ki wydawali tak瞠 ksi璕arze, sklepikarze, fotografowie. Kartki pocztowe dla tego obszaru emitowa造 r闚nie du瞠 firmy wydawnicze z innych, nieraz odleg造ch miast, jak Berlin, Wroc豉w, Gubin, Lipsk, Lubeka czy Magdeburg.


ζg闚, ok. 1894

Charakterystyczna by豉 znaczna aktywno嗆 wydawc闚 lokalnych. Z okresu 1894-1945 znamy jak dot康 ok. 130 wydawc闚 kart widokowych dla obszaru obecnego powiatu, z czego ponad 40 pochodzi這 ze 安iebodzina i jego najbli窺zych okolic. Nie wydawali oni zazwyczaj poczt闚ek sami, lecz raczej zlecali i finansowali ich produkcj. Wi瘯szo嗆 z nich wypu軼i豉 na rynek po kilka, raczej pojedynczych wzor闚 widok闚ek. Najwa積iejszymi emitentami lokalnymi by造 dwie firmy, kt鏎e mia造 na koncie w tym okresie po kilkadziesi徠 kart: sklep Louisa Raetzera z siedzib w rynku oraz wydawnictwo Carla Wagnera przy obecnej ulicy 30 Stycznia. W鈔鏚 pozosta造ch wydawc闚 鈍iebodzi雟kich poczt闚ek znajdziemy jeszcze: w豉軼icieli sklep闚 z artyku豉mi papierniczymi (Gustav Bernhardt, Alfred Karge, Karl Ulbrich), fotograf闚 (Max Schaper, Otto Geiseler, Hermann Meissner), kupca (Wilhelm Albrecht), a nawet mistrza tokarskiego (Hermann Lucke). Opr鏂z aspektu komercyjnego, kierowali si oni zapewne r闚nie lokalnym patriotyzmem. Spoza 安iebodzina najwi瘯sz ofert dysponowa造 firmy: Schlesische Lichtdruck- u. graph. Kunstanstalt z Wroc豉wia, Reinicke & Rubin z Magdeburga, Dr. Trenkler & Co. z Lipska, Sch鏮ing & Co. z Lubeki oraz wydawnictwo Kurta Bellacha z Gubina.

Cz窷 poczt闚ek by豉 wysy豉na do s御iednich miast i wsi, wi瘯szo嗆 jednak w璠rowa豉 znacznie dalej. Patrz帷 na miejsca przeznaczenia, zauwa瘸my g堯wnie nazwy miejscowo軼i niemieckich, ale tak瞠 holenderskich, w這skich, polskich, a nawet ameryka雟kich.


Rak闚, ok. 1910

Odr瑿nym tematem jest wygl康 i techniki wykonania poczt闚ek. Pocz徠kowo powstawa造 g堯wnie estetyczne, ale pracoch這nne kartki litograficzne (cz瘰to barwne), czyli odbitki rycin wykonywanych na kamieniu litograficznym. Oko這 roku 1900 pojawiaj si poczt闚ki wytwarzane r騜nymi technikami druku, kt鏎e zaczynaj wypiera kartki litograficzne. Od po這wy lat 20-tych dominuj ju fotowidok闚ki, 豉twe i tanie w produkcji, ale pozbawione pewnej cz窷ci uroku kartek wcze郾iejszych. S one jednak cenne z powodu wiernego ukazywania rzeczywisto軼i, gdy rzadziej wyst瘼uje na nich, do嗆 cz瘰ty wcze郾iej, retusz czy fotomonta. Typowe kartki litograficzne wysz造 z u篡cia oko這 roku 1910, jednak dosy d逝go stosowano jeszcze na poczt闚kach charakterystyczny dla nich zwrot „Gruss aus..." („Pozdrowienia z..."). Zwrot ten zasadniczo zanika w latach 1915-20, a w przypadku 安iebodzina nawet wcze郾iej (ok. roku 1910).


ζg闚, ok. 1902

Datowanie dawnych widok闚ek jest dosy trudne, poniewa rzadko oznaczano czas ich powstania. Tylko niekt鏎e firmy podawa造 daty roczne emisji, inne za stosowa造 niekiedy zakodowany rok wydania w numerach wydawniczych. Nie by這 to zbyt cz瘰te, dlatego zazwyczaj stosuje si przybli穎ne oznaczenie dat powstania kartek („ok. 1910", „ok. 1915"). Opieraj si one g堯wnie na dacie stempla, ale tak瞠 na r騜nych danych por闚nawczych (np. techniki druku, stylistyka podpis闚). Por闚nania s niezb璠ne, poniewa poczt闚ki funkcjonowa造 nieraz w obiegu przez d逝窺zy czas. Znamy np. Sytuacj, gdy w roku 1921 wys豉no ze 安iebodzina kartk wydan w 1908 roku. Najcz窷ciej jednak kartki funkcjonowa造 do嗆 kr鏒ko w obrocie pocztowym i szybko zast瘼owane by造 przez nowe emisje.

Pierwsze, dawne poczt闚ki zacz窸y trafia do 鈍iebodzi雟kiego muzeum na pocz徠ku lat 90-tych. Dzi瘯i sta貫mu poszerzaniu zbior闚, uda這 si zebra karty pocztowe prawie wszystkich miejscowo軼i z terenu obecnego powiatu. Na wystawie prezentowany jest wyb鏎 spo鈔鏚 ponad 1000 dawnych widok闚ek z tego obszaru, jakie obecnie wchodz w sk豉d kolekcji. Mo積a stwierdzi, 瞠 w okresie 1894-1945 w豉軼iwie wszystkie miejscowo軼i okolic 安iebodzina mia造 przynajmniej jedn, w豉sn kart pocztow.


Chociule, ok. 1906

Najwi瘯sz i najwa積iejsz miejscowo軼i tego obszaru jest 安iebodzin i to on ma najbogatszy zbi鏎 widok闚ek. W ci庵u oko這 50 lat (1894-1945), liczba wypuszczonych na rynek poczt闚ek 安iebodzina (wraz z odmianami) przekroczy豉 500 wzor闚. Drugim o鈔odkiem, pod wzgl璠em ilo軼i znanych widok闚ek, jest turystyczny ζg闚 - ju od ko鎍a XIX w. bardzo popularna miejscowo嗆 wypoczynkowa. Spor ilo嗆 kartek maj jeszcze: ma這miasteczkowa Lubrza oraz Jordanowo-Go軼ikowo, Szczaniec i Zb御zynek. Z pozosta造ch kilkudziesi璚iu okolicznych wiosek wi瘯szo嗆 posiada po kilka przedstawie. Nak豉dy poszczeg鏊nych wzor闚 nie by造 zbyt du瞠, najprawdopodobniej nie przekracza造 1000 sztuk. Wp造w na to mia造 zar闚no ograniczenia techniczne (w przypadku litografii) jak r闚nie niewielki rynek zbytu. Dlatego, aby ponownie zach璚i kupuj帷ych, stosowano dodruki lub tworzono r騜ne odmiany na podstawie tych samych widok闚. St康 wyst瘼owa造 np. wersje jedno i wielobarwne, z r騜nymi krojami podpis闚, z dodatkow ramk lub wydane jako zwyk貫 powt鏎zenie. Cz窷 wydawc闚 wypuszcza豉 cale serie widok闚ek, ukazuj帷e r騜ne fragmenty miejscowo軼i. Czasami zestawy takie wydawano 陰cznie jako sk豉danki (tzw. leporello) lub karnety z wyrywanymi kartkami.


安iebodzin, ok. 1905

Tematyka emitowanych widok闚ek by豉 r騜norodna. Pocz徠kowo kartki ukazywa造 miejsca charakterystyczne, na przyk豉d dla 安iebodzina by造 to: ratusz, rynek, zamek, ko軼io造, szko造. Wydawano r闚nie poczt闚ki, na kt鏎ych pojawia造 si ulice, pomniki i miejsca u篡teczno軼i publicznej. Szczeg鏊nie cenne s widoki panoramiczne (w tym zdj璚ia lotnicze), przedstawiaj帷e dawny uk豉d architektoniczny miasta. Dla mniejszych miejscowo軼i popularne s kartki wieloobrazkowe. Widok闚ki z wiosek przedstawiaj najcz窷ciej typowe obiekty: ko軼io造, szko造, gospody, tak瞠 pa豉ce. Niekt鏎e z miejsc i obiekt闚 ju dzi nie istniej. Stare poczt闚ki pozwalaj ocali je od zapomnienia.

Widok闚ka jest doskona造m 廝鏚貫m ikonograficznym i 鈍iadectwem historycznym epoki. Prezentowana wystawa jest pr鏏 przybli瞠nia historii naszego regionu poprzez stare poczt闚ki. Dawne karty pocztowe pomagaj wyobrazi sobie mi璠zy innymi 篡cie mieszka鎍闚 sze嗆dziesi徠 czy sto lat temu, otoczenie w jakim mieszkali i pracowali. Ukazuj tak瞠 ewolucj ilustrowanych kart korespondencyjnych - od pi瘯nie zdobionych, kolorowych litografii, poprzez r騜nej jako軼i kartki drukowane, po masowe fotowidok闚ki.


Staropole, ok. 1904

 

Wydawnictwo Muzeum Regonalnego w 安iebodzinie, 2003
Tekst i redakcja techniczna: Adam Gonciarz
Druk: infodruk, 安iebodzin




Robert Ziach
安iebodzin, 15 lipca 2003

 




adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=14